Niet waardenvrij, wel neutraal

In zijn column ‘De statistiek zit vol racisten’ van 16 april 2019 hekelt hoogleraar Statistiek aan de RUG Casper Albers de door Forum voor Democratie ingestelde ‘kliklijn over linkse indoctrinatie in het onderwijs’. Wat hij bestrijdt is niet zozeer dat er sprake is van linkse indoctrinatie, als wel dat alle indoctrinatie in het onderwijs links is. Van grondleggers van de statistiek als Galton, Pearson en Fisher is immers wel de wiskunde, maar niet de soms ronduit racistische motivatie in het curriculum opgenomen. Zo kan Albers naar eigen zeggen ‘nauwelijks een college statistiek geven zonder een of andere racist op te hemelen’. Rechtse indoctrinatie, dus.

Nu kan men zich afvragen waarom de ‘Grote Mannen’ van de statistiek überhaupt opgehemeld moeten worden als het, volgens Albers, om hun zuiver wetenschappelijke bijdragen gaat. Dit lijkt misschien een plagerige vraag, maar ze legt wel Albers’ basisveronderstelling bloot dat de wetenschap statistiek ‘waardenvrij’ is. De waardenvrije status die voor de wetenschap geldt, gaat bovendien niet op voor het wetenschappelijk onderwijs, omdat er altijd didactische keuzes gemaakt moeten en zullen worden. Het is dit kritische onderscheid dat het besluit van Albers’ column schraagt: de suggestie dat ‘neutraal onderwijs bestaat’ is als motief om een kliklijn voor linkse indoctrinatie te openen zelf een staaltje ‘populistische indoctrinatie’.

Hoewel we zo’n conclusie toe kunnen juichen, roept het betoog dat haar moet rechtvaardigen twee vragen op die niet minder problematisch zijn dan de populistische indoctrinatie zelf. De eerste vraag is of statistiek qua wetenschap wel zo waardenvrij is als Albers ons wil doen geloven. Statistiek is oorspronkelijk de wetenschap van de staat: de massale verzameling en verwerking van data over de ‘bevolking’ ten behoeve van het staatsbeheer. Nu is het niet zo dat elke statistische techniek direct tot die doelstelling te herleiden is. De bekende t-toets bijvoorbeeld heeft eerder agrarische dan politieke wortels. Maar dat neemt nog niet weg dat wie wil volhouden dat statistiek qua wetenschap waardenvrij is, meer heeft uit te leggen dan Albers doet.

De tweede, ten aanzien van het onderwijs prangender vraag is of ‘waardenvrij’ en ‘neutraal’ synoniemen zijn. Als het om synoniemen gaat, dan is Albers’ conclusie juist – maar wat als ‘neutraal’ niet zozeer ‘waardenvrij’ als ‘voor iedereen en niemand’ betekent? In dat geval drukt ‘neutraal’ een politieke waarde uit – die van politieke gemeenschap als zodanig – zonder te overlappen met dit of dat bijzondere belang, links of rechts. Verre van een apolitiek gegeven of feit, kan en mag de gemeenschap immers niet los staan van de politieke vraag hoe die gemeenschap eruit ziet en zou moeten zien. Erkennen dat is en ought hier ‘ingewikkeld’ zijn levert een hogere-orde neutraliteit op. Kortom, zo synoniem zijn ‘waardenvrij’ en ‘neutraal’ niet, wat Albers’ conclusie verzwakt.

Rest de vraag of neutraliteit in deze zin zelf niet het top- of dieptepunt van linkse indoctrinatie vormt. Stel dat dat klopt: moeten we er dan maar naar streven de gemeenschap onder een apolitieke noemer te brengen, zoals ‘cultuur’ of ‘volk’? Dat brengt ons terug bij Forum en de ironie die in zijn oproep tot ‘behoud van eigen cultuur’ besloten ligt. Wat FvD daarmee voorstaat is niet anders dan het fotonegatief van het multiculturele ‘ideaal’ dat het namens de Uil van Minerva zo laakt. Maar als we van deze Uil één dure les moeten leren, dan is het de lelijke waarheid dat een uitsluitende focus op cultuur, van ‘ons’ of van de ‘ander’, mensen uitsluit van de enige deelname aan de gemeenschap die er werkelijk toe doet: de politieke.

De gemeenschap depolitiseren, dat is van links tot rechts de ultieme politieke indoctrinatie. Als het onderwijs zijn scholieren en studenten dat weet bij te brengen, is het allerminst waardenvrij, maar wel neutraal.

NB Op 21 april heeft advocaat en rechtsfilosoof Mike Soyer in de VK gereageerd op de column van Albers. Lees hier wat Soyer te zeggen heeft.

Geef een reactie