Heilig Huisje Houdbaarheid, ofwel: circulaire economie en het concept verpakking

Supermarkten en de groente- en fruitsector, de bedrijfstakken die het meeste plastic verpakkingsmateriaal produceren, willen in 2025 20 tot 25 procent minder verpakkingsmateriaal gebruiken (‘Luiheid dreigt bij verduurzamers’, VK 20 mei jl.). Als in 2050 de economie 100 procent ‘circulair’ en de productie van plastic uit fossiele grondstoffen derhalve geheel gestaakt moet zijn, dan getuigt het voornemen van de genoemde bedrijfstakken van het juiste, hoge ambitieniveau.

Maar hoe hoog is dat niveau nu echt zolang de vraag niet wordt gesteld waarom er überhaupt zo massaal wordt verpakt? Het antwoord op die vraag lijkt, als we ons even beperken tot voedingswaren, nogal voor de hand te liggen: om verse producten langer vers te houden of bederfelijke waren niet te laten bederven. Maar is langer houdbaar per se beter? En vooral ook: beter voor wie?

Dat al die verpakking het belang van de consument dient, is niet waar. Geen enkele ‘reëel existerende’ consument heeft baat bij bakken vol verpakte paprika’s, komkommers en aubergines. ‘De consument’ die er wel baat bij zou hebben is slechts een fictieve vertegenwoordiger van de abstracte verzameling van alle consumenten: iedereen en niemand. Net zoals ‘de kiezer’ alleen bestaat in de strijd tussen politieke partijen om diens ‘stem’, zo verkrijgt de abstracte consument zijn betekenis pas in en door de concurrentiestrijd tussen supermarktketens. Die strijd kan niet worden gestreden zonder massaal aanbod en zelfs overaanbod van producten. En hoe kan zo’n (over)beschikbaarheid mede in stand worden gehouden? Door producten zo lang mogelijk houdbaar te maken, bijvoorbeeld door ze in plastic te verpakken.            

Plastic behoort in deze zin tot de economische essentie van de Supermarkt zelf. Daarom is het, als we serieus een circulaire economie ambiëren, hoog tijd om niet alleen de hoeveelheid gebruikt verpakkingsmateriaal, maar ook het concept verpakking – en daarmee dat van de supermarkt als zodanig – ter discussie te stellen.

Geef een reactie